జీఎస్టీ 2.0: భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు కొత్త పునాది

జీఎస్టీ కౌన్సిల్ సమావేశం 2025లో తీసుకున్న నిర్ణయాల విశ్లేషణ

2025 సెప్టెంబర్ 3న న్యూఢిల్లీలో నిర్వహించిన 56వ జీఎస్టీ కౌన్సిల్ సమావేశం భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఒక చారిత్రాత్మక మలుపుగా నిలిచింది. కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ అధ్యక్షతన జరిగిన ఈ సమావేశంలో, పన్ను వ్యవస్థను సరళతరం చేస్తూ, వినియోగదారులకు ఉపశమనం కలిగించేలా మరియు పరిశ్రమలకు పెరుగుదల అవకాశాలను అందించేలా అనేక కీలక నిర్ణయాలు తీసుకోబడ్డాయి.

“జీఎస్టీ 2.0” పేరుతో ప్రకటించిన ఈ సంస్కరణలు రోజువారీ ఉపయోగ సామాన్లపై భారీ పన్ను తగ్గింపులు, ఆరోగ్య బీమా మరియు జీవిత బీమా ప్రీమియంపై పూర్తి పన్ను మినహాయింపులు, నిర్మాణ రంగంలో ముఖ్యమైన సవరణలు, ఆటోమొబైల్ పరిశ్రమకు ప్రత్యేక రాయితీలు, మరియు విలాస వస్తువులు, పాప ఉత్పత్తులపై అధిక పన్నులు వంటి పలు అంశాలను కవర్ చేశాయి.

ఈ నిర్ణయాలు వినియోగదారుల గృహ బడ్జెట్ నుంచి స్టాక్ మార్కెట్ల వరకు విస్తృత ప్రభావం చూపనున్నాయి. అంతేకాక, ఇప్పటివరకు ఉన్న 5%, 12%, 18%, 28% అనే నాలుగు స్లాబ్‌లను రద్దు చేసి, 0%, 5%, 18%, మరియు 40% స్లాబ్‌లతో కూడిన కొత్త సరళీకృత వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టడం ఈ సంస్కరణలో అత్యంత పెద్ద అడుగుగా భావించబడుతోంది.

జీఎస్టీ 2.0 లో ప్రధాన మార్పులు

1. రెండు ప్రధాన స్లాబ్‌లు (5% మరియు 18%), ప్రత్యేక విలాస/పాప ఉత్పత్తులకు 40% అధిక స్లాబ్.
   
2. 0% జీఎస్టీ – రోజువారీ ఆహార పదార్థాలు, చపాతీ, పరాఠా, కొన్ని విద్యా ఉత్పత్తులు.
   
3. 5% జీఎస్టీ – సాధారణ వినియోగ వస్తువులు (షాంపూ, పేస్టు, నూనె, వెన్న, నెయ్యి మొదలైనవి), పునర్వినియోగ శక్తి పరికరాలు, ఆరోగ్య సంబంధిత పరికరాలు.
   
4. 18% జీఎస్టీ – చిన్న కార్లు, నిర్మాణ సామగ్రి, సిమెంట్, టీవీలు, ఫ్రిజ్‌లు, గృహ వినియోగ వస్తువులు.
   
5. 40% జీఎస్టీ – విలాస వాహనాలు, టోబాకో ఉత్పత్తులు, పానీయాలు, యాట్స్, ప్రైవేట్ జెట్లు, రివాల్వర్లు.
   
6. ఆరోగ్య & జీవిత బీమా ప్రీమియంపై పూర్తిగా జీఎస్టీ రద్దు – దీని వల్ల వ్యక్తిగత ఖర్చులు గణనీయంగా తగ్గనున్నాయి.
   

జీఎస్టీ 2.0 – కొత్త పన్ను స్లాబ్‌లు (పూర్తి పట్టిక)

రంగాల వారీ ప్రభావం & విశ్లేషణ

1. FMCG రంగం – వినియోగదారుల జేబులో ఉపశమనం

జీఎస్టీ 2.0లో FMCG ఉత్పత్తులపై (హెయిర్ ఆయిల్, షాంపూ, టూత్‌పేస్ట్, సబ్బులు, నంకీన్, బిస్కెట్లు, కార్న్‌ఫ్లేక్స్) పన్ను 18% నుంచి 5%కి తగ్గించడం వినియోగదారులకు ప్రత్యక్ష లాభం. ఈ తగ్గింపుతో గ్రామీణ మరియు అర్బన్ మార్కెట్లలో FMCG కంపెనీలకు వినియోగం పెరగనుంది. పారాగ్ మిల్క్ ఫుడ్స్ చైర్మన్ దేవేంద్ర షా వ్యాఖ్యానిస్తూ – “ఈ నిర్ణయం రైతులకు ఆదాయం స్థిరంగా ఉండేలా చేస్తుంది మరియు వినియోగదారులకు మరింత సరసమైన ధరలను అందిస్తుంది” అన్నారు.

2. ఆటోమొబైల్ రంగం – చిన్న వాహనాలకు ఊరట

ఆటోమొబైల్ రంగం ఈ సంస్కరణల ప్రధాన లాభదారు. చిన్న కార్లు (1200cc వరకు పెట్రోల్, 1500cc వరకు డీజిల్) మరియు 350cc వరకు మోటార్‌సైకిళ్లపై పన్ను 28% నుంచి 18%కి తగ్గించబడింది. దీని వల్ల టాటా మోటార్స్, మారుతి సుజుకి, హీరో మోటోకార్ప్, TVS, బజాజ్ ఆటో వంటి కంపెనీలు లాభం పొందనున్నాయి.

అయితే, పెద్ద వాహనాలు మరియు లగ్జరీ కార్లపై 40% పన్ను విధించబడింది. ఇది ఒకవైపు విలాస వాహనాల డిమాండ్‌ను తగ్గిస్తే, మరోవైపు ప్రభుత్వానికి అదనపు ఆదాయం సమకూర్చుతుంది.

3. నిర్మాణం & రియల్ ఎస్టేట్ – వ్యయ తగ్గింపు

సిమెంట్ మరియు నిర్మాణ సామగ్రిపై పన్ను 28% నుంచి 18%కి తగ్గించడం రియల్ ఎస్టేట్ రంగానికి ఒక గేమ్-చేంజర్. CBRE చైర్మన్ & CEO అంషుమన్ మేగజైన్ అన్నారు: “నిర్మాణ వ్యయం లో 40–45% వరకు సిమెంట్, స్టీల్ వంటి ఇన్పుట్స్‌కి ఖర్చవుతుంది. ఇప్పుడు ఈ తగ్గింపుతో ప్రాజెక్ట్ వ్యయం తగ్గి, డెవలపర్లు హోంబయర్లకు లాభాన్ని బదిలీ చేసే అవకాశం ఉంది.”

ఇది గృహ కొనుగోలు సామర్థ్యాన్ని పెంచి, పండుగ సీజన్‌లో డిమాండ్‌ను పెంచగలదు.

4. ఆరోగ్య రంగం – బీమా ప్రీమియంపై జీరో పన్ను

ఇప్పటి వరకు ఆరోగ్య బీమా మరియు జీవిత బీమా ప్రీమియంపై 18% జీఎస్టీ ఉండేది. జీఎస్టీ 2.0లో దీన్ని పూర్తిగా రద్దు చేశారు. దీని వల్ల మధ్యతరగతి మరియు ఉద్యోగులు పెద్ద స్థాయిలో లాభం పొందుతారు.

అదనంగా, మెడికల్ గ్రేడ్ ఆక్సిజన్, గ్లూకోమీటర్లు, డయాగ్నస్టిక్ కిట్లు, టెస్ట్ స్ట్రిప్స్, స్పెక్టకల్స్, థర్మామీటర్లు వంటి ఆరోగ్య పరికరాలపై పన్ను 5%కి తగ్గించారు. దీని వలన ఆరోగ్య ఖర్చులు గణనీయంగా తగ్గి, మెడికల్ యాక్సెస్ పెరుగుతుంది.

5. పునర్వినియోగ శక్తి రంగం – పరిశుభ్రమైన భవిష్యత్తు

రిన్యువబుల్ ఎనర్జీ పరికరాలపై పన్ను 12% నుంచి 5%కి తగ్గించడం ప్రభుత్వం స్వచ్ఛ ఇంధనాన్ని ప్రోత్సహించడానికి తీసుకున్న పెద్ద నిర్ణయం. ఇది సోలార్, విండ్, మరియు ఇతర పునర్వినియోగ శక్తి ప్రాజెక్టుల వ్యయాన్ని తగ్గిస్తుంది.

దీని వలన భారతదేశం 2070 నాటికి నెట్ జీరో లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడంలో ఒక బలమైన అడుగు పడినట్టవుతుంది.

6. స్టాక్ మార్కెట్ ప్రతిస్పందన

జీఎస్టీ నిర్ణయాల ప్రకటన తరువాత సెన్సెక్స్ 550 పాయింట్లు ఎగిసి, నిఫ్టీ 24,850 పైకి వెళ్లింది. ఆటోమొబైల్, FMCG, హెల్త్‌కేర్, ఇన్ఫ్రా స్టాక్స్ బలంగా పెరిగాయి.

7. పాప ఉత్పత్తులు & విలాస వస్తువులపై ప్రభావం

సిగరెట్లు, టోబాకో, పాన్ మసాలా, ఆల్కహాల్ కాని పానీయాలు, యాట్స్, ప్రైవేట్ జెట్లు, రివాల్వర్లు వంటి ఉత్పత్తులపై పన్ను 28% నుంచి 40%కి పెంచబడింది. ఇది రెండు ఉద్దేశాలను సాధిస్తుంది –

1. పాప ఉత్పత్తుల వినియోగాన్ని తగ్గించడం
   
2. ప్రభుత్వ ఆదాయాన్ని పెంచడం
   

ముగింపు

జీఎస్టీ 2.0తో ప్రభుత్వం ఒకేసారి వినియోగదారులకు ఉపశమనం, పరిశ్రమలకు పెరుగుదల అవకాశాలు, పన్ను సరళీకరణ, మరియు ఆర్థిక స్థిరత్వం అనే నాలుగు లక్ష్యాలను సాధించే ప్రయత్నం చేసింది.

సాధారణ ప్రజలకు రోజువారీ ఖర్చులు తగ్గడం, పరిశ్రమలకు ఉత్పత్తి వ్యయం తగ్గడం, పెట్టుబడిదారులకు కొత్త అవకాశాలు లభించడం ఈ సంస్కరణల ప్రధాన ప్రయోజనం.

నిపుణులు దీన్ని “భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు వృద్ధి యంత్రం” గా పిలుస్తున్నారు. పండుగ సీజన్ దరిచేరుతున్న వేళ, జీఎస్టీ 2.0 వినియోగాన్ని పెంచి, భారత ఆర్థిక వృద్ధిని వేగవంతం చేసే అవకాశం ఉంది.